Sociale uitsluiting: Dé grote boosdoener in jouw team!

Heb jij als leidinggevende daadwerkelijk oog en oor voor de behoeften van anderen? Heb je door dat iedereen, ook jij, een natuurlijke neiging tot oordelen en veroordelen heeft. Het leidt vaak tot het uitsluiten van mensen, waardoor groepsvorming ontstaat. Dat gebeurt ook (on)bewust in jouw team. Uitsluiting heeft negatieve effecten op het gedrag van mensen en binnen teams.

Ergste straf

Het is belangrijk dat jij als leidinggevende oog en oor hebt voor mensen in het team die zich uitgesloten voelen. Afgewezen, buitengesloten of genegeerd worden, behoren tot de ergste straffen die men een mens kan geven. Sociale uitsluiting is een bedekte vorm van emotionele mishandeling.

Conflictsituaties

Jij hebt vast ook wel eens te maken gehad met actieve uitsluiting, of afwijzing. Bijvoorbeeld omdat je te horen kreeg dat je ergens niet welkom was. Of dat je partner vertrok en koos voor een ander. Ook als maatschappij maken we gebruik van uitsluiting: een kind dat niet gehoorzaamt, krijgt een ‘time-out’ op de gang. Een medewerker die niet functioneert, wordt “weggepromoveerd” naar een nietszeggende “onschadelijke” functie of krijgt ontslag. Maar uitsluiting kan ook een stuk subtieler zijn. Je hebt bijvoorbeeld het idee dat er niet naar je wordt geluisterd of mensen reageren afwijzend (of ze reageren helemaal niet!) op jouw inbreng in een vergadering. Uitsluiting komt veel voor in conflictsituaties: door niet meer te spreken tegen de persoon op wie je boos bent. Kortom, uitsluiting zit in alle aspecten van ons dagelijks leven.

Alarmbellen

Als mensen zijn we sociale wezens. Om te kunnen overleven, hebben we altijd al anderen nodig gehad: voor eten, bescherming en voortplanting bijvoorbeeld. Zo hebben we antennes ontwikkeld, waarmee we constant peilen of we er nog wel ‘bij horen’. Op het moment dat we het idee krijgen dat we worden buitengesloten, gaan er allemaal alarmbellen rinkelen.

Taboe

Ik zie regelmatig tijdens teaminterventies teamleden die weigeren om met elkaar te spreken met als gevolg dat er heel wat vragen onbeantwoord blijven liggen. Ook zijn er teamleden die lacherig, ontwijkend en gniffelend reageren wanneer er iemand wat zegt. Op sociale uitsluiting binnen teams ligt een taboe. Teamleden die sociale uitsluiting ervaren durven dit niet altijd bespreekbaar te maken. Ze zijn bang om afgerekend te worden. Het is een teken dat er een onveilige werksfeer in het team heerst. Dat uitsluiting vaak nog erger is dan pesten, blijkt uit een recent onderzoek door wetenschappers van de University of British Columbia.

Aangepast gedrag

Wanneer mensen bang zijn om te worden afgewezen of zich buitengesloten voelen, zijn ze eerder geneigd om zich aan te passen door bijvoorbeeld: hun mening aan of slikken hun kritiek in. De angst om afgewezen te worden, kan dus leiden tot aangepast gedrag. Een factor die het zelfvertrouwen erg kan verminderen. Dit kan gepaard gaan met gevoelens van boosheid, verdriet, schaamte, twijfel en onzekerheid.

Negatieve effecten

Als teamcoach heb ik aandacht en maak ik ruimte voor deze gevoelens. Vooral de onverschillige houding van bepaalde teamleden is desastreus voor het groepsproces. Wat kan leiden tot een soort ‘verdoofdheid’: mensen worden minder gevoelig voor pijnprikkels en ook hun inlevingsvermogen neemt af. Het kan er toe leiden dat mensen minder goed kunnen nadenken. Fysieke pijn ervaren en langdurig ziek worden. Verder laat onderzoek zien dat sociale uitsluiting tot agressie of tot verminderd sociaal gedrag kan leiden. Ook het auto- immuunsysteem raakt aangetast, als gevolg van de hoge stress die de situatie veroorzaakt.

Reflectie

Wil jij kunnen sturen op processen waarbij iedereen tot zijn recht komt? Dan is de eerste stap dat jij je bewust wordt van je eigen (voor)oordelen. Mag de ander zijn wie hij is? Hoort hij erbij? Wordt er naar hem omgezien? Of moet de ander meer zijn best doen om mee te mogen doen? Reflecteer eens op je eigen rol als leidinggevende.

Leiderschapsgedrag

Uitsluiting kan bewust of onbewust bevorderd worden door bepaald leiderschapsgedrag. Er zijn namelijk teamleden die zich genegeerd voelen door hun leidinggevende. Zoals laatst vertelde iemand me: ‘mijn teamleider negeerde me structureel. Zelfs het functioneringsgesprek vergat hij met mij in te plannen terwijl iedereen er één kreeg. Als ik er naar vroeg kreeg ik altijd een ontwijkend antwoord. Voorkom dat je als leidinggevende gaat labelen en reageer vooral niet met: ‘trek het je niet teveel aan’ of ‘je moet er boven staan’ als iemand de moed vindt om het gesprek hierover met je aan te gaan. De mensen die zich uitgesloten voelen hebben intense pijn, ze zijn geraakt. Het liefst zouden ze zich ziek melden en weg vluchten van het werk. Of nog liever ontslag nemen.

Bedrijfsblind

Het is als leidinggevende van essentieel belang dat je sociale uitsluiting in jouw team bloedserieus neemt. Blijf oog houden voor kritische of andere geluiden, ook als ze van een minderheid afkomstig zijn. Tracht te voorkomen dat er een sfeer ontstaat waarbij mensen zich niet meer durven te uiten uit angst om afgewezen te worden en dat het team, en jij, “bedrijfsblind” wordt.

Mijn missie

Als teamcoach is het mijn missie om het veiliger te maken binnen teams, zodat iedereen in het team zich gehoord, gezien en geholpen voelt.

Meer weten over intriges op de werkvloer? Ben je opzoek naar handvaten voor het aanpakken van uitsluitingsdynamieken? Neem dan contact met me op.

Add A Comment